Genero-ikuspegia lantzen

Badihardugu elkartean hainbat bide jorratzen ditugu genero-ikuspegia lantzeko: berdintasuna (feminismoa) eta aniztasuna (LGTBI kolektiboa).

Ahotsak.eus proiektuan 20 urtetik gora daramatzagu elkarrizketak egiten, eta aspaldi konturatu ginen emakumeen testigantzak zein garrantzitsuak diren. Nondik gatozen jakiteko harribitxiak dira, eta baita bizimodua nola aldatu den ezagutzeko ere. Hori bai, adineko emakumeen testigantzez gainera, hurrengo belaunaldienak ere jasotzen ditugu. Nora iritsi garen, zein den orain emakumearen egoera. Eta horrekin batera, genero-aniztasunarekin lotutakoak ere ari gara lantzen: genero-identitateak eta LGTBI kolektiboa.

Irudiaren egilea: Badihardugu

Genero-ikuspegia lantzea gure zehar-lerroetako bat da: egiten ditugun elkarrizketetan beti saiatzen gara begirada hori izaten. Gainera, azken urteotan emakume asko ari gara elkarrizketatzen, gehienak gazteak, gai hauekin lotuta:

  • Emakumeen egoera euskal kulturan: bertsolaritzan, literaturan, musikagintzan...
  • Genero-berdintasuna. Feminismoaren historia, matxismo-egoerak, patriarkatua, maitasun erromantikoaren mitoa...
  • Genero-aniztasuna. LGTBIQ+ kolektiboa, trans pertsonak, armairutik ateratzea, homofobia...
  • Noka jasotzeko elkarrizketak (nokaren gainbehera genero-arrazoiekin lotuta dago).
  • Emakume aitzindariak 

Miren Jone Azurza kazetari aitzindaria. Iturria: ahotsak.eus

Bideo-pasarteak Ahotsak webgunean

Une honetan (2022ko ekainean) 3.135 emakumeren testigantzak dauzkagu jasota ahotsak.eus webgunean. Gehienak adinekoak. Normalean adineko emakumeei gizonezkoei baino dezente gehiago kostatzen zaie elkarrizketari baietz esatea, uste dutelako ez dutela ezer interesgarririk kontatzeko. Ahalegin berezia egiten dugu haiek konbentzitzeko. Beraien bizitzako azken hamarkada luzeetan etxekoandreak izan dira asko, eta ordaindu gabeko eta gutxi baloratutako lanetan aritu dira, nahiz eta gaztetan ia denek soldatapean lana egin (orduan ere gizonezkoak baino gutxiago kobratzen eta sarritan zaintza-garbiketa-zerbitzu lanetan). Ezkonduz gero, emakumeek ordainpeko lana uztea zen ohikoena, senarraz-etxeaz-familiaz arduratzeko. Aisialdian ere ez zuten gizonezkoen pareko aukerarik izan. Ikusi dugunez, emakumeak ahalduntzeko ere balio du elkarrizketa egiteak, beraiek esandakoei balioa emateak.

Ahotsak.eus webgunean 60.000 bideo-pasarte daude on-line, denetariko gaiekin lotutakoak. Gaika daude antolatuta, erabiltzaileak bilaketa egin eta bere intereseko bideoak erraz aurki ditzan. 400 gai-kode baino gehiago ditugu, eta urtez urte gaitegia berritzen goaz. Hauek dira zuzenean genero-berdintasunarekin eta aniztasunarekin lotutako gaiak, Ahotsak.eus webgunean:

Emakumeen egoerari eta bizimoduari buruzko kontuak beste hainbat ataletan ere agertzen dira, noski (adibidez, 'Baserriko bizimodua', 'Jantzi eta orraztu', 'Bikote kontuak'...), eta bereziki atal hauetan: 'Jaiotzak', 'Etxeko zereginak' eta 'Haurrak zaindu eta hezi'.

Aipatzekoa da hainbat emakume aitzindari elkarrizketatu ditugula Ahotsak.eus-en: adibidez, Mari Karmen Garmendia, Miren Jone Azurza, Elixabete Garmendia, Miren Azkarate, Arantxa Urretabizkaia, Elisabet Agirrezabal...

Ikus-entzunezkoak

Gaikako ikus-entzunezkoak ere prestatzen ditugu, hainbat lekukoren testigantzekin osatutakoak. Horiek Youtubeko gure kanalera igotzen ditugu, eta gero gure websiteetan erakusten ditugu (ikastetxeei begira sortutako Ahotsak Ikasgelan webgunean, gazteen testigantzak jasotzen dituen Gazte Gara Gazte webgunean eta oroimen historikoa lantzen duen Gerrako Ahotsak webgunean). Hona hemen orain arte (2022ko ekaina) gertatu ditugun ikus-entzunezkoak:

1-Emakumearen sasoi bateko egoera

Bizimoduaren hainbat alor:

Argazkilaria: Indalecio Ojanguren. Gizon-emakumeak laian Baliarrainen, 1915ean. 

Emakumeen egoera gerra sasoian eta frankismoan:

Sección Femenina. Janaria banatzen, 1937an Donostian. Marín fondoa/Kutxateka

Emakumeen egoera herri jakinetan:

Emakume aitzindariak:

2-Emakumea kulturan eta kirolean (gaur egun eta historian zehar):

 Karmele Jaio idazlea, "Idazlea emakumea denean" bideoko irudi batean.

Erraketistak Groseko frontoian, Donostian, 1938an. Marin/Kutxateka

3-Feminismoa

  • Matxismoa ezkutuan? (mikromatxismoak)
  • Feminismoen historia Euskal Herrian (2022an egitekoa)
  • Zer dira feminismoak? (2022an egitekoa)
  • Maitasun erromantikoaren mitoa (2022an egitekoa)
  • Patriarkatua eta genero-rolak (2022an egitekoa)

4-Genero-aniztasuna

Proiektuak

1-Ikastetxeetan genero-ikuspegia lantzeko ikasmateriala

Ahotsak Ikasgelan webgunearen helburua ikastetxeetan ahozko ondarearen transmisioa egitea da, eta azken urteetan besteak beste genero-ikuspegia lantzeko ikasmateriala ari gara prestatzen, bereziki EIMA 2.0. proiekturako eta 'Balio etikoak' ikasgarirako. Hainbat pertsona elkarrizketatu ditugu, hainbat ikus-entzunezko gertatu eta hainbat ariketa-proposamen egin, ikasleekin lanketak egiteko.

Adibiderako ikus bideo-fitxa hauek: Idazlea emakumea denean, Matxismoa ezkutuan? eta LGTBI+ kolektiboa. 25 bideo-fitxa baino gehiago ditugu genero-berdintasunarekin eta genero-aniztasunarekin lotuta.

2-"Emakumearen hitza ez da ur gaineko bitsa" ikus-entzunezkoa

Eibarko Udaleko EGOIBARRA Batzordearen enkarguz, 'Emakumearen hitza ez da ur gaineko bitsaikus-entzunezkoa ekoitzi du Badiharduguk 2022. urtean, “Berdintasunerako bide luzea” erakusketarako, Egoibarraren proiektu ezberdinetako eta Ahotsak-eko testigantzak erabilita.

Lehenago ere, 2018an, "Eibarko emakumeen aztarnak" erakusketan Ahotsak.eus-eko hainbat testigantza erabili zituzten, Ondarearen Europako Jardunaldien barruan.

"Berdintasunerako bide luzea" erakusketako irudi bat: Emakume taldea M. iradier kalean 1930 aldera. Gasteizko Udal artxiboa. C. Yanguas funtsa.

3-Noka biziberritzeko proiektuak

2019tik hona hitanoa (eta bereziki noka) biziberritzeko proiektuetan ere bagabiltza. Noka genero-arrazoiengatik joan da galtzen: emakumeek finak izan behar zuten, eta sasoi batean hitanoa ez zuten emakumeentzat egokia ikusten. Gainera, neskek aisialdi-aukerak ere murriztuta zeuzkaten: mutilek askoz aukera gehiago zeuzkaten sozializatzeko eta eremu informaletan hika jarduteko. Nokako tratamendua berreskuratu, eta haren erabilera tokaren mailan jartzea berdintasunean beste urrats bat egitea da. Emakumeak ahalduntzeko tresna baliagarria dela frogatu da. Emakumeari ukatu zioten eremu bat berreskuratzea suposaten du.

Hainbat herritan gabiltza hitanoa (eta bereziki noka) bultzatzeko proiektuekin: Oñatin, Azkoitian, Antzuolan, Lasarte-Orian... Oñatin egin dugu lan gehien: herri ekimenetik sortutako Ingo Xonau! proiektuaren koordinatzaileak gara 2019tik hona. Hemen proiektu horren baitan egin dugun guztia, pausoz pauso.

Oñatin hika ikastaroak Jabetze Eskolan antolatu dira, emakumeentzat. Oñatin hitanoa mutilen artean bizirik dago, osasuntsu mantendu da eta "modan" dago; nesken artean, ordea, ez. Horregatik, lehenengo lana noka berreskuratzea da, eta hika jarduteko emakume multzo bat sortzea, gero mutilek ere noka egin ahal izateko (une honetan ez daukate norekin noka egin). Hitanoa jasotzeko elkarrizketetan ere genero-ikuspegia lantzeko gaiak jorratu ditugu, berariaz, adibidez Oñatiko elkarrizketetan (emakumeen bizimodua lehen eta orain, nokaren galera...). Oñatin egin genuen 25 minutuko ikus-entzunezko honetan argi jaso genuen, herriko emakumeen ahotan, nokaren gainbeheraren arrazoiak zeintzuk izan diren: Dokumentala: zela galdu da?.

Oñatiko hikalaguna. Iturria: Ingo Xonau!

4-Donostiako Ahots Morea

Donostiako Ahots Morea proiektua 2017. urtean abiatu genuen, Donostiako emakumeen historia ezagutarazteko helburuarekin. Besteak beste Elbira Zipitriaren ibilbidea eta bideoa prestatu genituen, eta proiekzio-solasaldia ere eman genuen, Donostiako Emakumeen Etxean, sasoi bateko Donostiako emakumeen bizimoduari buruz.

Elbira Zipitriaren ibilbidea. Egilea: Badihardugu.

5-Bergarako emakumeen proiektua

Bergarako Udalaren I. Berdintasun planaren bitartez, Idoia Etxeberria eta Juan Martin Elexpuru Badiharduguko kideek “Lan eta lan, emakumea Bergaran” izeneko liburua eta dokumentalaatondu zituzten, 2014. urtean. XX. mendearen lehen erdian Bergarako emakumearen bizimodua nolakoa zen aztertu zuten lan horretan.

6-'Amantalen Ahotsa' ikuskizuna

2011. urtean emakumez osatutako talde batek "Amantalen Ahotsa" ikuskizuna prestatu zuen, Ahotsak.eus webguneko testigantzak oinarri moduan hartuta, 1936ko gerraren 75. urteurrenean. Agurtzane Intxaurraga izan zen zuzendari artistikoa eta 100 emakume baino gehiago igo ziren oholtzara: bertsolariak, kantariak, dantzariak, aktoreak... Antolatzaileen artean Badihardugu elkarteko langileak zeuden. Victoria Eugenian izan zen emanaldia, Donostian. 

Argazkilaria: Maddi Soroa

Albisteak

Albisteetan ere genero-ikuspegia kontuan izaten dugu, eta emakumeen lana bistaratzen saiatzen gara:

Emakumeak literaturan

Miren Jone Azurza kazetari aitzindaria

Noka ikastaroa Azkoitian

"Berdintasunerako bide luzea" erakusketa Eibarren

Mari Karmen Garmendia bide urratzailea

Miren Azkarate hizkuntzalaria

Azkoitiko Hike eizan! proiektua

Lola Valverde historialari feminista

Aizpea Goenaga aktore eta zuzendaria

Txaro Arteaga kazetari feminista

Oñatiko Jabetze Eskolako hika ikastaroa

Enkarni Genua txotxongilolaria

Aitziber Garmendia aktoreari elkarrizketa

Danele Sarriugarte idazleari egindako elkarrizketa

Kontxi Belandiari agurra

Elbira Zipitriaren ibilbidea

Oñatin 50 emakume elkarrizketatuta

Extefana Irastorzari aio

'Eibarko emakumeen aztarnak' erakusketa

Martxoak 8: zabaldu ahots morea

Azken erraketistak

Donostiako emakumeei buruzko proiekzio-solasaldia

Emakumeen testigantza interesgarriak

Nesken parte-hartzea Eskoriatzako Santa Agedan

Amale Arzelus andereño eta irrati esataria

"Larre motzean" dokumentala

"Lan eta lan, emakumea Bergaran" proiektua

Emakumeen boto eskubidea

"81 amama" dokumentala

Karmele Esnal andereñoa

"Amantalen ahotsa" ikuskizuna

 

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza Bizkaiko aldundia