Eibar (Gipuzkoa)

Juan San Martin eta etnografia

Oraindik ezin da online kontsultatu pasarte hau. Behar baduzu, jarri gurekin harremanetan edo etorri gure biltegira.

Mendiak zer eskaini dion Juan San Martini. Baserritar, artzain eta abarrekin hartu-eman handia. Etnografia ikasteko aukera ezin hobea.

Jatorrizko proiektua

Grabazio honen materiala ondorengo proiektuaren baitan jaso eta landu zen. Bertan aurkituko duzu jatorrizko materiala eta informazioa: Eibarko udalaren materiala - Eibartarren Ahotan - Egoibarra

Transkripzioa

– Hor mendia. Lehen aipatu dugu momentu batean, mendiak baserrietan, etxeetan, artzai etxoletan eta ilorretan sartzeko aukera eman dizula zuri.
– A, bai.
– Horrek esan nahi duen guztiarekin.
– Klaro. Ze guk… Premiñan agertzen giñan sasoi háretan, batetik, lo egitteko. Bestetik, ura bihar bagendun. Beti eukin dogu [hartu-emon ona]. Eta gaiñera hor lehenago, gerra aurreko ‘Pyrenaica-k’ irakortzen genduzen eta esaten gendun artzaiñekin beti hobe dala relaziño ona, edozer biharretan be laguntzen dabela. Eta hori ikasitta eguan, zaharraguegandik be bai. Eta oso harreman onak lortzen genduzen eta lagun miñak egitten genduzen. Oso zera. Eta horrek… Halako hurbiltasun bat izan dogu eta, egixa esan, atiak zabalik izaten genduzen gure hartu-emon hórreri esker.
– Zuk irakurtzeko zaletasuna izan duzula dudarik ez dago, baina entzuteko ere bai. Eta hemen, baserrietan eta artzaien txaboletan etnografia zenbat ikasi duzu zuk? Esan nahi dut trabajo de campo esaten den hori?
– Bueno! Asko. Esate baterako, bazan zer bat, Gorbeian. Bi egin genduzen lagunak: batak Arkotxa eukan abizena eta beste bat, Erramun Txikerra. Erramun Txikerra hori zan… Hasten zan sorgiñen kontuak eta kontatzen eta gu, pozik. Eta batzuk –bueno, iñoiz kuadrillan egoten giñanian– tontokerixa moduan edo sinistu eziñekua. Baiña neretako interesantiak ziran. Ze horrek jartzen ninduan lehengo siniskera batzuk ze eratakuak izan diran [imaginatzen]. Eta kontatzen eskuzen ikaragarrizko leiendak eta, klaro, pozik. Gaiñera, hori oso ona zan. Txabolan lo egin bihar zendun. Eruaten zendun jatekua, zatitzen zendun artzaiñakiñ eta, berak ipoiñak kontauta, izaten zan zer bat suaren onduan: ikaragarrizko rato ona. Gero, lo egiñ eta bixamonian…
– Eta gero, gainera, beste gauza bat, inportantea: txakurrek euskeraz zekitela ikasi zenuen.
– Ni… Hori ez neban… Ni neu ez nintzan konturatu. Baiña behiñ, Arkautek esan estan: Aitz Beltz-go […] kobatik planuak egin genduzen eta han azkenian baeguan zulo bat hogeta hamar metro pasaukua, iñor bajatu bakua eta ha esploratzera juan giñan; eta esploratzen, gaiñera, billau gendun zera: ikaragarrixa zan, hogeta hamar metro barruan, bustiñian ikusi jausittako hartzak zelako zarpazuak jo zittuan paretetan urten nahixan. Eta haren eskeletua han.
– Eta oraindik markak han zeuden?
– Markak ikaragarrixak, bustiñian egindakuak. Larri, urtetzen jausi egin zan nunbait. Eta, bueno, hori esplorau egin gendun. Etara krokisak eta, bueno, urten gendun. Eta guk pentsatzen gendun han jarraipenen bat egongo zala eta asmua geunkagun lo egiñ eta hurrengo egunian jarraitzeko, baiña egun berian amaittu gendun. Eta gero harpiaren ate aldera jo gendun eta: “Bueno, hamentxe egingo dogu lo. Ze, total, oin ya illuntzen dago, ya nahikua illundu dau eta ez dago mobitzerik”. Eta honek esan estan: “E, hor dago basarri bat –Muxillos deitzen etsen basarri bat–. Hor basarrixorretan zegaittik ez? Hamendik ordu erdi inguru edo gitxiago eukingo dogu. Eta zegaittik ez gara juaten?”. Eta: “Bueno, ba guazen. Han behintzat ohia ez badago, emongo deskue sabaixa eta hobeto egongo gara”. Juan giñan eta, basarrira heltzian, Felix Arkautek esan estan –hau belgia zan, erderaz oso zera, baiña oso obserbadoria zan eta lagun ona, lagun moduan ikaragarrizko kariñua geukagun [alkarri]; borondate haundixa eukan eta konpaiñerismo haundixa– eta harek esan estan: “Zu, Juan, zu juan zaitte aurretik, basarrixa hor dago. Ba juan zaitte aurretik, ze euskeria berak oberbau eban nunbait… Nik jentiakin banekixan: euskeraz egitten bazendun basarri baten, beste modu baten zan tratua, ze bestela deskonfianza bat edo sortzen zan, gaiñera, edo eurak ez zekixelako ondo erderia edo estraiño batzuk giñalako, arrotzak. Eta euskeraz egitten bazendun, ya hurrago agertzen ziñan. Baiña ni ordura arte ez nintzan konturatu txakurrak be hori bazekixela. Eta gero –gero obserbau dot– basarri batetik pasatzerakuan igual, txakurra etorri zaunkaka eta euskeraz, eta beste modu baten. Ya familiarra egitten zan txakurrekiñ erabiltzen diran berbak esan eta familiarragua ikusten dau eta beste modu bateko zera dakela, txakurrak eurak be.

Egilea(k): Eukene Lamariano , Oier Narbaiza

Euskal Herriko Ahotsak proiektua babestu nahi?

Ahotsak diruz lagundu nahi baduzu, egin zure dohaintza txikia. Mila esker!

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza Bizkaiko aldundia