Eibar (Gipuzkoa)

Gerra aurreko giro politiko-intelektuala Eibarren

Oraindik ezin da online kontsultatu pasarte hau. Behar baduzu, jarri gurekin harremanetan edo etorri gure biltegira.

Giro politikoa Batzokian eta "Casa del Pueblo"an gerra aurreko urteetan. Liburutegiak; tertuliak. Juan San Martinek gerra osteko tertuliak ezagutu zituen. Santi Arizmendiarrieta eibartar jatorra; esperantoko irakasle eta, era berean, Jose Mari Arizmendiarrietaren lehengusua. Fernando Zuloaga mediku eta intelektuala.

Eibarko udalaren materiala - Eibartarren Ahotan - Egoibarra.

Transkripzioa

–Toribio Etxebarria zer esanik be ez. Toribio Etxebarriak intelektual moduan asko irakortzen eban eta, bueno. Gero nik ikusten neban, esate baterako, nere aitta ez eguala iñungo partidotan afiliauta; bai sindikatuan, UGTn. Eta aittaren aldekuak, danak botuetara-eta sozialistetara joten eben. Amaren aldetik nittuan parientiak batzuk baziran karlistak be, baiña abertzalietara pasatzen ziran. Eta Batzokixan iñoiz egoten nintzan. Bueno, lehengusu batekiñ edo osabaren batekin Batzokira, Casa del Pueblora moduan. Eta nik obserbatzen dot –eta gero hori ikusten dot– bibliotekia bixetan eguala. Oso inportantia da. Jentia egoten zen holako mahaixetan jarri eta irakortzen, zegozer hartuaz. Eta jentiak irakorri egitten eban. Oiñ ez.
– Hori, uste dut, dela ezaugarri oso inportantea.
– Eta tertulixak. Nik gero ezagutu dittut… tertulixen ondorena bizi izan dot. Bi toki eguazen Eibarren tertulixak egitten ziranak gerra onduan eta ni háretara. Batera ixa astero juaten nintzan. Eta, gaiñera, nere senidia zan bat, hain zuzen, Arizmendiarrieta: kooperatibak sortu zittuana Mondragoen, haren lehengusua; haren lehengusu bat nere pariente egitten zan beraren emaztiaren aldetik. Harekiñ. Eta bera zan irakasle esperantokua.
– Hara!
– Esperanto. Hartu-emona eukan toki askotakuekin. Santi Arizmendi, esaten gentsan guk. Santi horrek zera… Eta oso gizon kuriosua: irakortzen ebana zan, kulturia eukana, eta hortik kezkatutakua. Gero haiñ umil bizi zan, ba askok badakitt nik ez etsena… pentsatzen dabe… Eibarren sartu zan giro bat gerra ostian, dirua egitteko ez bazan gauza… Bueno, lehen be zerbaitt egongo zan, baiña gizon balio ez dabena balitza moduan. Eta nik ez neukan kriterio hori. Santi holako gizon umilla zan. Eta haregandik asko ikasi gendun, harekiñ. Eta haren lagunak: inguruan pare bat beti etortzen ziran eta gu, gaztiaguak, batzen giñan edo irakortzera zaletasuna geunkagunok edo pinturara edo musikara, eta danetatik. Danetik. Guk eukitzen genduzen alkarrizketak era guztietakuak. Eta guztietako zerak. Eta hori izaten zan… Eta hori beti zertzen estan honek, Santik, Arizmendik, eske beraren ideala zan. “Ez, guk euskeria bihar dogu hamen”. Hau zan bat esaten ebana: “Euskeraz. Eta esperantuakin beste guztiekiñ hartu-emona izango dogu”. Eta hau ez eguan beste sozialistekiñ hain zera. Oiñ, erderia be berak maitte eban eta ondo, gaiñera, zekixan. Eta asko. Esate baterako, Quijotia ezagutzen eban buruz punta batetik bestera. Eta oso gauza kuriosua. Gero, intelektual moduan nik beste bat ezagutu neban eta, hori bai, beti estimau dot bere konsejua eta berari entzutzia eta berak emondako bidiak eta autoriak ezagutu eta irakortzia. Hau zan medikua, Ignacio Zuloaga pinttoriaren illoba bat, Fernando Zuloaga. Eta hau oso kuriosua zan, ze bere zaletasuna zan astronomia. Baeukan etxian teleskopio bat izarrak ikusteko eta beraren zerak zertzeko. Hortik aparte, bere aitta minetako ingiñero zanez, alde horretatik bazekixazen geologia gauzak be; eta, bestetik, baitta be, bazekixan arte kontuan. Eta zan gizon bat oso…
– Entziklopedikoa.
– Enziklopedikua. Bai, bai. Gaiñera berak doktorautza zerian egiñ eban, Filburgon, Alemanian. Han doktorautza egindakua zan. Eta, beraz, alemanaren hartueria… Bueno, ni honi esker hasi nintzan Kant eta irakortzen. “Ilustraziñoko alemanak irakorrizuz”, esaten estan. Eta, bueno, Austral-eko liburuak ez ziran hain garestixak eta billau eta irakorri.
– Haiekin.
– Eta han Kantek esaten dau… Galaxien gaiñeko teoriak emoten zittuanian, iñork ez etsan konprenditzen . Eta gaur, bai. “Gaur be, zuk”[, esaten gentsan Zuloagari]. “Baiña bestiok zer dakigu galaxiena?”. Oiñ oso korriente jarri da estratosferara eta juatiana. Eta sasoi haretan esaten estan: “Gizona helduko da iratargira”. Eta nik esaten netsan: “Zelan? Ba Alexix Carrelek ‘La incógnita del hombre-n’ esaten dau ezetz. Ze grabedadia galtzen dan momentutik gizona ezin dala bizi, buruz behera egotia bezela dala”. Eta esaten estan: “Ba! Harek hori esan arren…”. Eta medikua zan hori be, mediku frantses bat da. Berak esaten estan: “Ez, ez, ez. Gizonak lortuko dau teknikiaren bidez vacío bat eta vacío horren barruan ez dago buruz behera egoterik”. Pentsaizu zer: astronautak eta sortu baiño lehen! Hori esaten estan neri honek, Fernando Zuloagak.
– Eta Jules Verne irakurri gabe.
– Julio Verne nik umetan irakorri neban.

Egilea(k): Eukene Lamariano , Oier Narbaiza

Euskal Herriko Ahotsak proiektua babestu nahi?

Ahotsak diruz lagundu nahi baduzu, egin zure dohaintza txikia. Mila esker!

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza Bizkaiko aldundia